in

Blockchain ile Fikri Mülkiyet Koruması Projesi: WIPO Proof

Son aylarda özellikle sosyal medyada konuşulan konuların önemli bir bölümünü kripto paralar ve Blockchain konusu oluşturmaya başladığı malumunuz. Birçoğumuz normal olarak, para kazanma ihtimalimiz olduğu için Blockchain teknolojisini sadece kripto paralar ekseninde inceliyor ve incelemekle yetiniyor. Ben bu yazımda sizlere Blockchain teknolojisinin farklı bir alanda kullanımını anlatmak istiyorum. Okulumda aldığım bir ders kapsamında araştırma yaparken Blockchain teknolojisinin fikri mülkiyet hukuku bağlamında heyecan verici gelişmelere önayak olduğunu öğrendim ve bu gelişmeleri siz değerli okuyucularımızla paylaşmak isterim.

Her gün eriştiğimiz, fikri mülkiyete konu olan şeyleri bir düşünelim, akıllı telefonumuzda kullandığımız onlarca uygulamayı oluşturan programlar, dinlediğimiz şarkılar, izlediğimiz videolar, filmler, diziler, okuduğumuz kitaplar ve hatta şu an okuduğunuz bu yazı bile fikri mülkiyet hukuku tarafından korunmaktadır. Sırf günlük hayatımızda bile çok kısa bir beyin jimnastiği ile bu kadar sayıda, fikri hakla korunan olgu tespit ettik. Tüm dünyayı düşündüğümüz zaman korunan fikri değerlerin sayısını siz değerli okuyucularımızın hayal dünyasına bırakıyorum.

da-kuk / Getty Images

Bu kadar fazla korunan değerin olduğu bir alanda inanılmaz sayıda hak ihlali görüldüğünü tahmin etmek güç olmasa gerek. Bu ihlaller maalesef milyonlarca hatta milyarlarca dolar zarara ve telafisi güç olan itibar kayıplarına sebep olmaktadır. Bu ihlallerden doğan zararların giderilmesi için genellikle davalar açılmaktadır. Bu davalarda, davacı o eserin daha önce var olduğunu ve o eserin sahibi olduğunu belgelemesi ve bunun yanında eserin kendisinden izinsiz olarak kullanıldığını ispat etmesi gerekecektir. İlerlemeden önce şunu belirtmeliyiz, eseri yarattığımız zaman otomatik olarak hak sahibi olmaktayız ama hukuk düzleminde hak sahipliğini kanıtlamak bundan farklı bir olgudur, bazen bu durum çok zor ve karmaşık olabilmektedir. İşte tam bu noktada Dünya Fikri Mülkiyet Organizasyonu (WIPO) Blockchain teknolojisini kullanarak bu zorluğu minimalize etmeyi amaçlamıştır. Bilindiği üzere Blockchain’in en temel özelliklerinden biri bloklarda yapılan işlemin geri alınamayacak ve değiştirilemeyecek bir biçimde, tarih, gün ve saat olarak kayda alınmasıdır. Bundan hareketle WIPO, WIPO Proof adlı programı geliştirmiştir. Fikri hakkın konusunu oluşturan şey, Blockchain’i oluşturan blok içerisinde bir işlem gibi kaydedilmekte ve bunu takiben kişiye özel olarak o işlemi temsilen “token” verilmektedir.  Bu tokenleri, ev veya arazi tapusu veya araba ruhsatı gibi sahipliği gösteren bir belge gibi düşünmemiz yerinde olacaktır. Bu token oluşturulduğu zaman elimize, hak sahipliğini ve ne zamandan itibaren hak sahibi olduğumuzu gösteren bir e-belge geçecektir. Mahkeme önünde hak sahibinin haklarının en hızlı sürede tesis edilmesi için kullanılabilecek bu mekanizmanın kullanım ücreti de milyarlarca doların söz konusu olabildiği bir alanda hakkın konusunu oluşturan şey başına 20 İsviçre Frangı gibi çok cüzi miktardır. Önümüzdeki dönemde, Blockchain’in günümüzde bu kadar popüler olduğunu göz önünde bulundurarak, şu anda çok yeni olan bu programın fikri mülkiyet haklarının korunmasında harika bir enstrüman olacağını ve hakkı ihlal edilen hak sahiplerinin haklarının hızlıca ve adilce tesis edilmesinde önemli bir rol oynayacağını düşünüyorum. Çok basit bir farazi olay düşünelim: Ünlü şarkıcılar için şarkı sözü yazan biriyiz. Bu senenin en popüler yaz şarkılarından biri olabilecek bir şarkı yazmışız. Bu sırada bilgisayarımız çalınıyor ve yazdığımız o şarkı sözleriyle başka bir sanatçı şarkı çıkarıp bundan maddi kazanç elde ediyor ve biz maddi zarara uğruyoruz. Burada hiç kuşkusuz bir fikri hakkımız ihlal edilmiştir ama bu ihlali kanıtlamamız zor olabilir ve uzun sürebilir. Bu noktada hak sahipliğimizi Blockchain üzerinden token ile belgeleyebilir isek hakkımız mahkeme tarafından hızlıca tahsis edilebilecektir. Ben böyle bir platformun milletlerarası bir kurum nezdinde ortaya çıkmış olması başta sanatçılar olmak üzere, içerik üreten kişilere harika bir koruma sağlayacağını ve yeni içerik üretilmesi için bir teşvik unsuru olacağını düşünmekteyim.

Şunu da belirtmek gerekir ki 2019 yılında 190 üye devletin katılımıyla gerçekleşen WIPO’nun 59. Toplantısına WIPO Proof’un kurulması için yapılan oylamada, tüm üye ülkeler bu platformun kurulmasını oy birliği ile kabul etmiştir. Türkiye de bu üye devletlerden biridir. İlerleyen dönemde ülkemizde de bu Blockchain tabanlı bu platform aracılığı ile çıkarılan tokenler ile hak ihlallerinin hukuk düzleminde giderileceğini öngörmekteyim.

https://wipoproof.wipo.int/wdts/
blank

Berlin’deki Kira Kontrolü Bize Ne Anlatıyor?

blank

Yakın Çevredekilerin Beden Ayıplamasıyla Nasıl Başa Çıkılır?