in

Covid-19’un Dünya Ekonomisine Etkisi

Salgın Hastalıklar ve Globalleşme

 Geçmişten günümüze insanlık salgın hastalıklarla mücadele vermektedir fakat dünya nüfusunun artışı, son yüzyılda ölüm oranları çok yüksek olan salgın hastalıkların doğmasına sebep olmuştur. İspanyol gribi, veba, kolera pandemileri, Asya ve Hong-Kong grip salgınları, HIV/AIDS ve son olarak çağın vebası olarak adlandırılan koronavirüs pandemisi. İşin bilimsel ve tarihi kısmını bir kenara bırakırsak son yüzyıldaki salgın hastalıklar dünya ekonomisine şuan yaşadığımız koronavirüs pandemisi kadar hasar bırakmadılar.Bunun en büyük sebebi tabii ki de globalleşen dünyadır.

 Globalleşmenin etkilerini yakın merceğe alacak olursak, koronavirüs salgınından önce yakın tarihte dünya ülkeleri SARS, MERS ve Ebola salgını ile mücadele etti. Fakat 2003 yılında ortaya çıkan SARS virüsü salgını yüzde 90 oranında virüsün ortaya çıktığı Çin’de, 2015’te ortaya çıkan MERS salgını da benzer şekilde Güney Kore’de ve 2014-2015 yıllarında yaşadığımız, yakın tarihteki son büyük salgın hastalık olan ebola salgını ise Batı Afrika ülkeleri olan Gine, Sierra Leone ve Liberya’da en büyük etkilerini göstermişlerdir. Sonuç olarak bu salgınların etkileri bölge bazında kalmıştır.

 Koronavirüs’ün etkilerine gelmeden önce şu bilgiyi sizinle paylaşmak istiyorum: Yukarıda bahsi geçen ve Çin’de ortaya çıkarak 800 kişinin ölümüne sebep olan SARS virüsü salgınının küresel ekonomiye bıraktığı hasar tam olarak 50 milyar dolardır.

 Teknoloji ve globalleşmenin ayaklanmaya çalıştığı 2003 yılındaki bu veriyi yakın tarihteki ebola virüsü salgınının 2015 yılında küresel ekonomiye bıraktığı hasarla karşılaştırdığımızda sanırım çoğumuz Çin’in globalleşen dünyadaki yerini net bir şekilde kavrayacaktır. Ebola virüsü 11 bin kişinin ölümüne sebep olmuştur ve bu rakam SARS’ın neredeyse 14 katıdır fakat küresel ekonomiye bıraktığı hasar neredeyse SARS ile aynı rakamlardadır: 53 milyar dolar..

Dünya-Çin

 

 Geçtiğimiz günlerde yaptığım araştırmalar sonucunda ulaştığım McKinsey’in raporuna göre 2000 yılında ticaret, teknoloji ve sermaye açısından riske maruz kalma endeksi Çin için 0.8 iken bu değer dünya için 0.4 idi. Fakat 2017’de riske maruz kalma endeksi Çin lehine büyük bir değişim göstererek Çin için 0.6’ya düşerken, dünya için 1.2’ye yükseldi. Son verilerle birlikte dünyanın artık Çin’e bağımlı hale geldiği de gözler önüne seriliyor. SARS-Ebola salgın hastalıklarının küresel ekonomiye bıraktığı hasarları kıyasladığımızda Çin’in dünya ekonomisindeki yerine zaten dikkat çekmiştik. Peki tamam da dünya Çin’e neden bağımlı hale geldi ?

Çin Halk Cumhuriyeti ve Dünya Firmaları

 Yukarıda sorduğumuz soruya daha yakından bakmamız gerekiyor. Dünya Çin’e neden bağımlı hale geldi ?

 Globalleşen dünyanın gerekliliği: hızlı üretim, ucuz ham madde ve tabii ki lojistik. Bu noktada Çin ucuz iş gücü, nüfüs ve ekonomik verilerle değerlendirildiğinde ABD ve Avrupa menşeili çoğu şirket ve firma için çok önemli bir rol oynamaktadır. Bir çok firma üretim için bu ülkeyi tercih etmektedir fakat tercih edilmesindeki en büyük sebep ilk akla gelen ucuz iş gücü değildir. Dünyanın en değerli malzemelerinden olan lanternitler en çok Çin’de bulunuyor. Bu malzemeyi taşımak oldukça maliyetli ve tehlikelidir. 2010 öncesinde yani veriler Çin lehine değişmeden önce Çin bu malzemeyi çok ucuza dünya ülkelerine satıyordu fakat 2011 yılında hükümet ambargo koydu ve Almanya başta olmak üzere sanayi ülkeleri ile milyar dolarlık pazarlıklara girildi. Apple, Bosch, Honda Motor ve Nissan gibi uzun bir liste ile dünyanın önde gelen markaları maliyet hesaplamaları doğrultusunda üretim merkezlerini Çin’de kurmaya başladı.

Çin,Tedarik Zinciri ve Covid-19

 2020’in ilk yarısında neredeyse dünyanın tamamını etkileyen koronavirüs pandemisinin sosyal ve psikolojik etkilerinin yanı sıra dünya ekonomisine de büyük bir balta vurduğunu söylemek yanlış olmaz.

 Öncelikle tedarik zinciri hakkında basit ve hızlı bir bilgi vermek gerekirse, tedarik zinciri, ham maddeden son müşteriye kadar içinde birçok değişkenin bulunduğu bir strateji biçimidir. Koronavirüs’ün dünya ekonomisindeki etkilerinin en büyük sebebi olarak globalleşen dünyayı göstermiştik. Tedarik zinciri ve globalleşmenin ilişkisini Çin’de karantinanın başladığı haftalarda Fiat Chrysler’den gelen açıklamayı paylaşarak daha anlaşılır hale getirebileceğimi düşünüyorum.

 Fiat yaptığı açıklamada eğer 2 hafta süreyle Çin’den ürün temin edemezlerse Avrupa’daki üretim bandını durduracaklarını çünkü Avrupa’da üretilen Fiat marka ürünlerde yüksek oranda Çin menşeili ürün kullanıldığını ve bunların tedariğinin kısa sürede mümkün olmadığını belirtti. Takip eden haftalarda birçok otomotiv şirketi gibi Fiat da Avrupa bandında üretimi durdurdu.

 Örneğimizde tedarik zincirinde kırılan bir halkanın etkisini gözlemliyoruz fakat ‘’Dünya-Çin’’ başlığı altında belirttiğimiz üzere birçok firma aynı durumda  kısa, orta ve uzun dönemde planlamadıkları bir tedarik zinciri çöküşü yaşamakta. Birçok firmanın kademeli olarak üretimini durdurmasının işte en büyük sebebi dış ülkelerden ham madde tedariği yapılamaması ve bazı anlaşmalı satışlarda müşteri kaybına uğramaları. Toparlamak gerekirse müşterisi olan firmalar üretim yapamıyor, üretime devam eden ve elinde stoğu bulunan firmalar ise ürünlerinin satışını gerçekleştiremiyor. Bir sonraki yazımızda (‘’COVİD-19’un Sektörler Üzerindeki Etkileri’’) koronavirüs pandemisinin Apple’dan Amazon’a, Vestel’den Bosch’a dünyanın büyük firmalarını ve bu firmaların içinde bulunduğu sektörleri nasıl etkilerle karşı karşıya bıraktığını ve firmaların nasıl bir stratejiyle aksiyon aldıklarını yakın merceğe alacağız..

 Henüz gözlemlenen etkiler ve rakamlar belli olmamakla beraber dünya ekonomisi ve firmalar büyük bir krizin içindeler. Bu krizin kısa vadede çözüme ulaşması çok zor görülüyor ve neredeyse tüm firmalar çalışmalarını bu yönde sürdürüyor fakat şu anda ortak bir görüş var ki kısa vadede etkileri bu denli büyük olan kriz, uzun dönemde çok büyük dalgalarla şirketleri ve küresel ekonomiyi rahatsız etmeye devam edecektir…

Roland Berger’in konuyla alakalı hazırladığı grafik.

 

Kaynakça

Wikipedia
Arkeofili
İtohaber
Ronald Berger
avatar

Yazar Ali Mert Koçak

Endüstri Mühendisi

blank

Duygularımızdan Başka Neyimiz Var?

blank

Modern Yaşamın Ötesinde Piraha Kabilesi