in

Tarihsel Sosyolojiye Kısa Bir Bakış

Kapak resmi ve diğer resimler Savas Papadopoulos’tan alınmıştır.

Merhabalar, bu The Vox Populis’de notlarımdan derlediğim üçüncü yazım olacak. Yazının içeriği tarih ve sosyoloji arasındaki ilişki doğrultusunda tarihsel sosyoloji üzerinedir. Yazı akademik bir niyetle yazılmamış olup notlarım ve samimi düşüncelerimi ifade eden bir metindir. Yazının sonunda konunun meraklısı üzerine kısa bir kaynakça ve ileri okuma listesi mevcuttur. Keyifli okumalar dilerim.

Tarih ve Sosyoloji Arasındaki İlişki

Tarih sadece kronolojik bir şekilde incelenip, yazılan bir bilim dalı değildir. Tüm pozitif bilimlerde olduğu gibi sosyal bilimler içerisinde de tarih için pek çok yardımcı bilim dalları mevcuttur. Bunlar sırasıyla; arkeoloji, coğrafya, paleografya(kitabe bilimi), kronoloji, filoloji, nümizmatik(para bilimi), diplomatik, heraldik(arma bilimi), etnografya(kültür bilimi), epigrafya(kitabe bilimi), ekonomi, iktisat, hukuk, antropoloji(ırk bilimi), jenoloji(soy bilimi), antroponimi(isim bilimi), sigilografi(mühür bilimi), kimya ve sosyolojidir.

Sosyal bilimler kümesi içerisinde birbiriyle hem metot hem de konu bakımından en çok kesişen bilim dalları, tarih ve sosyolojidir. Tarihyazımının evrimini incelediğimizde, pozitivizm öncesi sosyoloji tarihin içinde görülürken bu ayrım pozitivizmin bilimi genişletme açılımıyla ortadan kalkmış ve böylelikle sosyoloji tarihten bağımsız bir sosyal bilim dalı olmuştur. Aynı zamanda geçmiş üzerine entelektüel bir uğraş olarak kabul edilen tarih, pozitivizm etkisiyle belirli metotlar kazanmış ve sosyal bilimler içerisinde yerini almıştır.

blank

Sosyoloji ve tarih konu, alan bakımından birbirinin devamı olarak görülse de metodolojik olarak pek çok farklılıklar barındırmaktadır. Bilakis tarih geçmiş üzerinde yürüyüşler yaparken, sosyoloji hem geçmişi hem de bugünü kuşatan bir yola sahiptir. Aynı zamanda sosyolojinin metotları bugünün bireylerinin oluşturduğu toplumlar üzerinde pek çok yöntem ile deney ve sonuç olanaklarına sahipken, tarih geçmişi yeniden yaratamamakta ve sadece dönemin belgeleri ile sınırlı kalmaktadır. Bildiğimiz üzere tarih içerisinde de bu konu on yıllardır tartışılmaktadır. Tarihyazımının en önemli şartlarından biri olan tarafsızlık, elimize ulaşan belgelerde dahi olmazken tarihçi kendi yetiştiği toplum, ekonomik sınıf, dini, felsefi ve siyasi görüşlerden nasıl soyutlanıp tarafsız ve bağımsız bir yazım inşa edebilecektir? Bu soru da bize tarihin bilimselleşmesinde etken olan esas şeyin belgeden çok belgenin nasıl ve kimler tarafından yazıldığı çıkarımına götürmektedir.

blank

Dün ile bugünün ilişkisini iyi açıklayabilecek bilim dalları tarih ve sosyolojidir. Sosyolojinin tarih uğraşına göre daha genç bir bilim dalı olması ve pozitivizmin getirdiği doğa bilimlerine yakın metodolojik kuşanmayla birlikte tarihi geride bıraktığı düşünülse de bu çok doğru bir fikir değildir. Sosyal bilimleri bir çınar ağacına benzetirsek bu çınarın kökleri kuşkusuz tarihtir bilimi olacaktır. Sosyoloji tarihten adlığı verileri, bugünün toplumunu veya olgularının çıkarımlarını yapar. Fakat iyi bir tarihçi aynı zamanda iyi bir sosyologda olmak zorundadır. Aynı zamanda bu tam tersi içinde geçerlidir. Bunun en iyi örneklerinden biri 1929’da Fransa’nın Strasbourg Üniversitesi’nde kurulan Annales Ekolüdür. Annales öncesi tarihyazımı tamamen politik bir çerçeve içerisinde olup, bireyi ve toplumu merkezi almayan anlayışla yazılmaktaydı. Annales ile birlikte tarihin merkezi mutlak bir siyasi yazım olmaktan çıkartılmış; antropoloji, etnografya, ekonomi, iktisat ve sosyolojiyle harmanlanmış; tarihsel sosyoloji bakış açılı yeni bir tarihyazımı inşa edilmiştir. Tabii burada önemli olan etken, tarihi sadece devletler, savaşlar ve kralların biyografisi olarak görmeyip onun asıl yaratıcısı olan insanı ve yaptığı eylemleri merkezine alarak bir tarih inşa etmekti. Sonuçta piyonlar, filler, kaleler olmadan satranç oynanamayacağı gibi tarihin asıl unsuru olan bireyi(insanı) ve onun eylemlerini(sıradan insanların yaptığı eylemler kastedilmektedir) göz önünde bulundurulmadan da tarih esaslı bir şekilde yazılamayacaktır.

blank

Peter Burke’nin dediği gibi “tarih ve sosyoloji düşünsel komşulardır”. Bu düşünsel komşuluk Annales ile birlikte artarak devam etmiş ve tarihsel sosyoloji bu ekolün bir sonucu olmuştur. Bu kapsamda tarihsel sosyoloji olguları anlamada ve kapsamlı analizler yapmada önemli bir araç olagelmiştir.

Sonuç olarak; tarih, pozitivizm öncesi bir uğraşı olarak sayılırken, pozitivizmle birlikte bir bilim dalı olarak kabul edilmiştir. Aynı zamanda pozitivizm öncesi sosyoloji tarihin içerisinde sayılırken, pozitivizmle birlikte yeni, genç bir bilim dalı olama özelliği kazanmıştır. Tarih geçmişi incelerken, sosyoloji geçmişin verilerini tarihten farklı metotlarla işleyerek bugünün toplumunu anlamakla uğraşmaktadır. Bu anlamda sosyal bilimler içerisinde hem birbirlerine benzemekte hem de benzemektedir. 20. yüzyılın ortalarına doğru etkinliğini daha da artıran Annales Ekolüyle, tarih ve sosyoloji tek bir potada eritilmiş ve bunun sonucunda tarihin yaratıcısı olan insanı merkezine alan bir tarihyazımı oluşturulmuştur.

blank

Kaynakça ve İleri Okumalar Listesi

1- Der: SKOCPOL, Thedea, (Çeviren: Ahmet Fethi), Tarihsel Sosyoloji/ Bloc’tan Wallerstein’a Görüşler ve Yöntemler, Tarih ve Vakfı Yurt Yayınları, 2014.
2- ÖZDALGA, Elisabeth, (Der: SARIBAY, Ali Yaşar, …), Tarihsel Sosyoloji, Doğu ve Batı Yayınları, 2016.
3- BLOCH, March,(Çeviren:Ali Berktay), Tarih Savunusu veya Tarihçilik Mesleği, İletişim Yayınları, 2015.
4- BREISACH, Ernst,(Çeviren:Hülya Kocaoluk), Tarihyazımı, Yapı Kredi Yayınları, 2018.
5- BURKE, Peter,(Çeviren:Mehmet Küçük), Annales Okulu, Fransız Tarih Devrimi, Doğu Batı Yayınları, 2014.
6- BURKE, Peter, (Çeviren: Mete Tunçay), Tarih ve Toplumsal Kuram, Tarih Vakfı Yayınları, 2005.
7- HALLETT, Edward Carr,(Çeviren: Gizem Gürtürk), Tarih Nedir?, İletişim Yayınları, 2016.
8- KÜTÜKOĞLU, Mübahat, Tarih Araştırmalarında Usul, TTK Yayınları, 2014.
9- FİLDİŞ, B. (2015). Braudel’i Tarihsel Sosyoloji Bağlamında Okumak, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi.
10- AKYİĞİT, H . (2019). Prof. Dr. Mehmet Tayfun Amman ile Tarih ve Sosyoloji Üzerine Bir Söyleşi . Universal Journal of History and Culture , 1 (1) , 59-62 .
avatar

Yazar Berat Ünal

Tarih ve politikada; analizde realist, gelecek için idealist bir genç.

blank

Formula 1 Dosyası: 1000. Yarış

blank

Vali Recep Yazıcıoğlu Dosyası