in

XV ve XVI. Yüzyıllardaki Coğrafi Keşifler – II

Yazı serisinin ilkine gitmek için: XV ve XVI. Yüzyıllardaki Coğrafi Keşifler – I

İspanyollar 1492’de Granada’yı aldıktan sonra gözlerini Kudüs’e çevirmiştir. Bu yönelme için de kaynak gerekmektedir. Bu kaynak sorununu çözmek için de gelecek olan teklif Kristof Kolomb’dan gelecektir. Kral ve kraliçeyi ikna etmek kolay olmamıştır.
Burada bazı isimlerden bahsetmek gereklidir. Bunlardan biri Toscanelli’dir. Portekiz Kralı V. Alfonso’nun on yıl önce görüşünü aldığı dönemin önemli bilginlerinden Toscanelli, ilkçağlardan bugüne gelen birikimlerei kullanarak yaptığı haritasında batıya giderek Asya kıyılarına ulaşmanın mümkün olduğunu göstermiştir. Kolomb bu mektubu 1481 ya da 1482 yıllarında almıştır ve daha fazla bilgi almak istemiştir. Toscanelli ile mektuplaşmaları sonucu Toscanelli Kolomb’a bir mektup ve bir de şema göndermiştir. Kolomb bunları hiçbir zaman yanından ayırmamıştır.

Görsel: TIMETURK


Kolomb seyahatleri için ilk önce Portekiz’den yardım almak istemişse de sonuç alamamıştır. Daha sonra İspanya’ya geçmiş ve İspanya kraliçesi Isabella ‘dan yardım istemiştir. Teklifinin kabulünü uzun yıllar beklemiştir. Ama sonunda kabul edilmiştir. Kolomb’un keşif hayali sona ermiştir. Bekleyiş bitmiştir.
120 kişilik mürettebat ile 3 Ağustos 1492’de İspanya’nın Palos limanından yola çıkılır. Yolculuk gereğinden uzun sürmüştür ve mürettebat huzursuzlanmıştır. Okyanusun tam ortasında bir gemide olanların birbirine düşmesi ve iç isyan çıkması kendilerinin sonunu getirirdi. Bu yüzden Kolomb karayı ilk görene ipek bir hırka vereceğini söyleyerek olayı yatıştırmıştır. Bu sırada önlerine yeşil yosunlar çıkmıştır. Bunu karadan yeni kopup gelen parçalar olarak tanımlamışlardır. Geldikleri yer Atlas Okyanusu’nun ortalarında sargas adlı yosunların oluşturduğu beş milyon metrekarelik Sargas Denizi idi.

Görsel: kesinbilgi.com


12 Ekim sabahı kara tüm açıklığı ile karşılarındadır. Fakat çıkılan bu kara parçası, Kolomb’a göre, Amerika değil Asya’nın doğusundaki adalardan birine aittiler. Bu bölgede bölgeye dair bilgi kaynağı sadece yerlilerdi. Bu yüzden Kolomb yerlilerle iyi ilişkilerde bulunmuştur.
Kolomb, notlarında Sipangu (Japonya) olarak adlandırdığı ada aslında Küba Adası’dır. Fakat Japon adaları kuzeydoğu-güneydoğu uzantılı iken Küba kuzeybatı-güneydoğu uzantılıdır. Küba Adası’nda hazine ararken elli kadar kulübe ile karşılaşmıştır. Yoluna devam etmek zorundadır. Haiti Adası’na gelir ve bu adaya Hispanyola adını verir ve burada Navidad adındaki ilk İspanyol kolonisi kurulur.

Görsel: Vikipedi


Kolomb İspanya’da sevinçle karşılanmıştır. Sıra 2. keşiftedir. Bu kez 14 karavel 3 nakliye gemisi ile yola çıkmıştır. Bu seyahat ilklere sahne olmuştur. Daha önce yapılmayan, gelinen yerlerle ilgili bildirge imzalanması buna örnektir. Örneğin bu seyahatte yanında olan Juan de La Cosa, Kolomb tarafından hazırlanan Küba’nın bir ada olmadığı bildirgesini imzalamıştır. Kolomb bunu bir garanti olarak görmüştür. İkinci yolculuk, geride bırakıp gittikleri Navidad’ta son bulur. Buradan da keşif için demir almıştır ve Jameika Adası’nı bulmuştur. Bu ona Asya kıtasına çok yaklaşmış olduğunu düşündürür.
İspanya sarayının güvenini gittikçe kaybeden Kolomb yeni keşif için kaynak arayışına girmiştir. 3. yolculuğunu daha güneyden giderek Trinidad Adası ile Güney Amerika kıyıları arasındaki dar boğazdan geçerek, bu alanları bilinir haline getirmiştir. Ama hala Asya’nın güneyindeki adalarda dolaştığını düşünmeye devam eder.
İspanyollar Kolomb’un Hindistan’ı arayış yolunda girdiği bu maceraları artık önemsememeye ve gereksiz görmeye başladılar. Artık Hint Yolu’nu bulma amacı rafa kalkmış, keşfedilen yerlerin yağmalanması hedef olmuştur. Kolomb son yolculuğu için 150 kişi ile 1502 ‘de Cadiz’den hareket eder. Panama, Nikaragua, Kostarika kıyılarını karayı kaybetmeden keşfeder. Sonunda hastalanmış ve İspanya’ya dönmüştür. Sefalet içinde 1506’da ölmüştür.

Görsel: Vikipedi


İspanyollar Kolomb’un açtığı bu yoldan giderler ve yeni kıtanın içlerine ilerlerler. Bu yayılmayı gerçekleştiren ilk grup özel bi adla anılır, Conquistadorlar. Bu Conquistadorlar acımasız, katı olmalarıyla bilinirler. Bu kişilerden biri de Amerigo Vespucci’dir. Vespucci’nin keşiflere en önemli katkısı keşiflerini, diğerlerinden farklı olarak, gözlem için yapmasıdır. İlk yolculuğunda yeni bir kıtayla karşılaştıklarını anlamamıştır.
3. yolculuğunu 3 karavela ve Portekiz bayrağı ile yapmıştır. Çünkü Tortesillas Antlaşması’na bağlı kalınmalıdır. Bu yolculukta karşılaştıkları yerin farklı olduğu kanısına varmıştır. Buraya “Yeni Dünya” anlamında “Mundus Novus” ismini vermiştir.
Conquistadorlardan bir başkası Vasco Nuez de Balboa’dır. Doğumundan sonra yeni dünyaya taşınmıştır. Burada yerlilerden birçok bilgi edinir. Yerliler ona güneyde zengin toprakların olduğunu söylerler. Altın bakımından zengin olduğu söylenen bu yer, bugünkü Peru topraklarındadır. Buraya vardığında bu toprakları ebediyen sahiplendiğini yüksek sesle ilan eder. Kanla kazandığı servet ile İspanya’ya mektup gönderir. Bunun üzerine İspanya kendisini tutuklaması için yola çıkmıştır.
Fernando Cortez , 1485’te Küba Adası’ndan önemli bir askeri güçle ayrılan bir başka Conquistador’dur. 5 milyon Aztek İmparatorluğu’nu 20 atla ve 10 küçük topla desteklenen 600 kişilik ordusuyla yerle bir etmiştir. Fernando Cortez de fakir olarak ölmüştür.
Francisco Pizarro 1524’te Güney Amerika’nın Pasifik kıyılarına yaptığı yolculuklarla keşiflere katkı sağlamıştır. Bu dönemde Cajamurca Savaşı İspanyol- İnka mücadelesinde dönüm noktasıdır. İspanyollar 162 piyade, 62 atlı asker ve bir top ile ilk saldırı da İmparator Atahulpa’yı esir alır. 7000 kişiyi de öldürür. Atahulpa’nın kutsal bir yeri olduğunu anlayan Pizarro, İnkalar’dan büyük miktarda fidye alır, anlaşmaya uymayarak Atahulpa’yı öldürür. İnka İmparatorluğu 1531 yılında İspanya tarafından ilhak edilir.
1492 yılında bu yeni dünyaya ilk defa ayak basan İspanyollar, 1540 yılına gelindiğinde yeni dünyanın nerdeyse hepsini ele geçirmişlerdi. Fakat Portekiz gibi İspanya da yiyemeyeceği kadar büyük bir lokmayı yutmaya çalışmıştır. Özellikle II. Philip’in 1598’de ölümüyle İspanya başarı grafiği yön değiştirmiştir. Sonraki yıllarda İspanya , veraset savaşları , Avrupa’daki Otuz Yıl Savaşları vs. gelişmelerle zorunlu bir gerilemeye mahkum bırakılmıştır.

Görsel: TSHA

Kaynakça

Nazan Karakaş Özür – Keşifler ve Coğrafya
15. ve 16. Yüzyıl Keşifleri

Kapak Görseli: Jamaica Global Online
avatar

Yazar Bedirhan Akay

Boğaziçi Üniversitesi Ekonomi 1. Sınıf
İlgi Alanları: Münazara, güncel siyaset; Formula 1, Futbol.

blank

Kolektif Vicdan Muhasebesi: Günah Keçileri

blank

Tarihi Kişilikler Hakkında Az Bilinen 10 Gerçek