blank
in

Modern Yaşamın Ötesinde Piraha Kabilesi

  Amazon’un en ücra köşelerinden Maici Nehri kıyısında yaşayan dünya ile tamamen kopuk bir yaşam süren kabile; Pirãha Kabilesi…

  Pirãha Kabilesi’nin yerleşim yeri Brezilya’da Porto Velho şehrine 400 km uzaklıkta. Bu kasabaya ulaşabilmek için 4 günlük tekne yolculuğuna başlamak gerekiyor. Gel gelelim ki bize bu kabile hakkında birçok bilgi sahibi olmamızı sağlayan kişi antropolog ve dilbilimci olan Daniel Everett. Everett,  Kaliforniya’nın Holtville bölgesinde büyümüş olup aynı zamanda, San Diego’da misyonerler Al ve Sue Graham ile görüşmelerinden sonra hayatının farklı bir dönüm noktası olan Hristiyanlığa ilk adımını atar. Bu döneme kadar olan sürede ise rock gruplarında çalan Everett hayatında radikal bir değişikliğe gider. Everett 18 yaşına gelince hayatını değiştiren misyonerlerin kızı Keren ile evlenir. Daniel ile Keren çifti İncil’i farklı dillere çevirebilmek için Yaz Bilim Enstitüsü’ne (şu an SIL International) kaydolurlar. 1977 yılında ise Everett eşi ve 3 çocuğu ile Hz.İsa’yı ve Hristiyanlığı yaymak için Pirãha köyüne taşınırlar. Bu defa sadece Everett için değil ailesi için de bir dönüm noktası başlar. Bu kabileyle bir aile haline gelecek olan 8 yıllık serüvenin ilk adımını atarlar. Dilbilimci olan Everett, böylece Pirãha Kabilesi’nin dillerini yakından inceleme fırsatı bulmuştur. Kabile hakkında yaptığı araştırmalar sonucunda “Pirãha Dilinin Ses Bilimsel Yönleri” isimli tezini yerli dillerinin en ünlü araştırmacılarından olan Aryon Rodrigues’in başkanlığında yazar. Daha sonra Everett, “Pirãha Dilinin Söz Dizimi Ve Teorisi” isimli doktora tezini ise Dr. Charlotte Chamberland Galves yönetiminde yazdıktan sonra Pirãha Kabilesi’nin ünü yayılmaya başlar.

  Pirãha Kabilesi ile geçirdiği yılları anlatan  “The Grammar of Happiness” 2012  yapımı belgeseli yayınlandıktan sonra bu süreçte yaşamış olduğu değişimleri ve öğrendiklerini  ise şu sözlerle ifade etmiştir:

  “Bu kadar zorlu şartlarla karşı karşıya olan ama buna rağmen büyük bir incelik ve mutluluk içinde yaşayan insanlar benim düşünme biçimimde devrim yaptı. Her şart altında mutlu olmayı öğretti.”

Görsel: thetımes.co.uk/MARTIN SCHOELLER

  Pirãha insanları yıllarca çok büyük sıkıntılar ve dayatmalar yaşamışlar ama hiçbir zaman asıllarından kopmamışlar. Teknoloji çağından hep uzak yaşamışlar. Akıllı telefonlar, bilgisayarlar hatta ve hatta buzdolabı bile kullanmıyorlarmış. Her şeyden arınmış bir hayat süren bu kabile paradan, mülkten ve lüksten bihaber olmuşlar. Sayı saymayı, akrabalık ilişkileri gibi kavramlara gerek duymuyorlar hatta renk terimlerinden de habersiz oldukları söyleniliyor.  Kabile üyeleri, renkler için  örneğin: “kırmızı yerine kan gibi” ifadeleri kullanıyor.

  Bu kabile hakkında araştırma yapan bir başka kişi olan Peter Gordon ise, bazı deneyler ve testler yapmıştır. Kabilenin yüksek sayıları algılayamadıklarını test etmek için ortaya çeşitli görevler koymuştur. En basitinden bir bireyin karşısına geçip arka arkaya piller, çubuklar gibi nesneler koyduktan sonra onlardan aynı sayıda nesnelerle karşılık vermesini ister. Bir, iki, üç nesneye kadar karşılık verebilen kabile fertlerinin sayı arttıkça algılayamadıkları fark edilir. Onlar için “bir” kelimesi “az” ve ya “az miktar” anlamı ifade ederken, “iki” ise “çok değil” gibi anlamlar ifade ettiği ortaya koyulur.

  Bu kabilenin bir başka ilginç tarafı da dilleri. Mura dilinin hayatta kalan tek lehçesidir. Dillerinin 7 sessiz ve 3 sesli harften oluşmakta olduğu söylenmektedir. Tahmini olarak 250 ile 380 civarında kişinin konuştuğu söylenir. Sesler çıkararak ve hayvanları taklit ederek de iletişim kurmuşlardır. Dillerini etkin bir şekilde kullanan bu kabilenin soyunun tükenme durumu yoktur. Pirãha topluluğu çoğunlukla tek dillidir. Bu dil pek çok tartışma konusu olup farklı iddialar ortaya atılmıştır. Farklı düşüncelerden biri de “Modern Dilbilimin Babası” Dr. Noam Chomsky’e göre; özyinelemenin dilde kullanılabilen doğuştan gelen bilişsel bir kapasite olduğunu düşündüğünü, ancak kapasitenin belirli bir dilde kendini gösterebileceğini veya gösteremeyebileceğini söylemiştir. Ayrıca bu dili araştırmaya alan dil bilimcilerin çok azı bu dili öğrenebilmiştir.

  Ayrıca kabile için zaman kavramı da yok sadece anlık yaşanan şeyler var. Geçmiş, gelecek; yıl, ay ve hafta gibi kavramlar onlar için geçerli kavramlar değil. Geleneksel törenler ve bayramlar kutlanmıyor, düzenlenmiyor. Bizler gibi geçmişten beri süregelen hikayeleri veya dinledikleri efsaneleri yok. Pirãha insanları arasında hiyerarşi de yoktur. Avlandıklarını eşit bir şekilde paylaşırlar. Avlandıkları hayvanlar dışında başka hayvanlara zarar vermezler. Onlar için sadece temel gereksinimlerini karşılamak önemli. Az veya çok kavramları yok. Doğaüstü varlıklara da inanmıyorlar, yaratıcı inançları da yok. Everett, kabile ile yaşadığı deneyimler sonucunda yazdığı, ”Dont Sleep, There are Snakes” kitabında da bahsettiği bir olaya yer vermiş:

  Bir gün Pirãhalılardan biri: “Hey Dan, seninle konuşmak istiyorum.” dedi ve devam etti, “Pirahãlar buraya gelip bizimle yaşamak için aileni ve kendi toprağını terk ettiğini biliyorlar. Bunu bize İsa’dan bahsetmek için yaptığını biliyoruz. Pirahãlar, Amerikalılar gibi yaşamak istemiyorlar. İçmeyi seviyoruz, birden fazla kadını seviyoruz, İsa’yı istemiyoruz ama biz senden hoşlanıyoruz. Bizimle kalabilirsin. İsa hakkında daha fazla şey duymak istemiyorum, tamam mı?” diyerek konuşmasını sonlandırır.

  Bir süre sonra Everett kabileden etkilenmiş, Hristiyanlığa olan inancı yavaş yavaş azalmış ve inançlarından vazgeçmiştir. Bu sebepten dolayı eşinden boşanmış ve 3 çocuğundan ikisi ile teması kesilmiştir. Bu kitabı birçok  dile çevrilmiş olup dilbilimciler tarafından tepkiye yol açacağı düşünülürken Everett’in dininden vazgeçilmesi konusunda yoğunlaşılmıştır. Konu hakkında yazılan ortaya atılan tezler bazı tartışmalara yol açmış  olsa da birçok  dilbilimci ve psikologlar tarafından ilgi çekmiş olup araştırma konusu olmuştur.

Kaynakçalar:

Blogager
Wikipedia
YolveMacera
Dan Everett Books
TIME
avatar

Yazar Yağmur Melis Özköse

İstanbul Üniversitesi Çocuk Gelişimi

blank

Covid-19’un Dünya Ekonomisine Etkisi

blank

2020 ABD Başkanlık Seçimlerini sizce kim kazanır?