in

Yalan, Manipülasyon ve “Duping Delight”

  Herkesin hayatında daha iyi olmak istediği noktalar vardır. Daha uzun olmak, daha güzel olmak, daha zeki olmak, daha iyi bir insan olmak… İdeale hiçbir zaman tam olarak erişemeyiz. Yalanlar, bu noktada devreye girer ve zaman zaman olduğumuz kişiyle olmak istediğimiz kişi arasındaki bu boşluğu geçici olarak doldurmaya dair bir girişim olarak kendini gösterir. Toplumda kimse yalan söylenmesini desteklemez, hatta toplum yalancıları ötekileştirir ancak buna rağmen herkes yalan söyler. Öyle ki, beyaz yalanlar dahil olmak üzere bir insan günde 10 ila 200 arası yalana maruz kalır.

Görsel: Deposit Photos

  Yalan söylemek ya da aldatıcı hareketlerde bulunmak, yalnızca insanlara özgü bir durum değildir. Neokorteksi gelişmiş olan canlılarda kandırma davranışı gözlenebilir. Bunun bir örneği, işaret diliyle iletişim kurabilen ve 1000 İngilizce kelime kullanabilen goril Koko’nun duvardan söküp attığı lavabo için evcil küçük kedisini suçlamış olmasıdır. Yalan söyleme insanlarda da ileri yaşlarda edinilen bir eylem değildir. Küçücük bebekler bile sahte ağlayışlar yoluyla aldatıcı harekette bulunurlar. Böyle ağlamalarda genelde bebekler arada duraksayarak birinin dikkatini çekip çekemediğini kontrol eder ve sonrasında ağlamayı sürdürür.

  Yalan söyleyen bir kişinin sözsel ve bedensel iletişiminde bazı ifadeler olabilir. Sözlü ifadeler kontrol edilebilse bile, özellikle bedensel ifadeleri tamamen kontrol altına almak daha zordur.  Bundan dolayı sözel ifadelerle uyuşmayan jest ve mimikler ortaya çıkabilir. “Duping delight” bunlardan biridir. “Aldatma zevki” olarak çevrilebilecek bu ifade, kişinin yüzünden geçen minik bir gülümsemedir. Bu gülümsemenin kaynağı, karşısındaki insanı kandırıyor ve manipüle ediyor olmaktan duyulan zevktir. Bir anlık kişinin yüzünde belirir ve genelde konuşulan konsept gülümsemeye pek uygun değildir. Seri katillerin veya psikopatların mahkeme salonunda “duping delight” ifadesini içeren fotoğrafları oldukça yaygındır. Cinayet anından ya da benzeri bir konudan konuşurken gülümsemek abes kaçsa da, bu kişilerin yüzlerinden anlık bir gülümseme geçer. Bu sırıtış, özellikle yalan söylemenin öncesinde ya da söylediği yalana inanan birileri olduğunda gerçekleşir.

Görsel: Criminal Element

  “Duping delight” terimi, ilk olarak Psikolog Paul Ekman tarafından tanımlanmıştır. Psikopatlar, yapıları gereği başkaları üzerinde güce sahip olmaya takıntılıdırlar ve bundan zevk alırlar. Ekman’a göre “duping delight” da tamamen kontrol üzerine kuruludur. Bunun doğal bir sonucu olarak suçu hakkında birilerini kandırıyor olan psikopat seri katillerde de sıklıkla duping delight görülmektedir. Kişinin farkında olmadan vermiş olduğu bu tepki, karşısındaki kişinin kendine inanmasıyla beraber onun üstünde kurduğunu düşündüğü üstünlüğü gösterir. Farklı vakalarda “duping delight” sıklıkla görülür. Aşağıdaki videolarda bazı “duping delight” örneklerini izleyebilirsiniz.

  1. Diane Downs 
  2. McCann ailesi
  3. James Comey

Kaynak

TED-Ed

Psychopaths in Life

Kapak Görseli: Deposit Photos
avatar

Yazar Eda Can

Seyahat etmeyi ve klasik romanları seven bir psikolog.

blank

Tarihi Kişilikler Hakkında Az Bilinen 10 Gerçek

blank

Neler Olmuştu: 24 Kasım